Beste Midfielder,
hierbij ontvang je de eerste nieuwsbrief van het netwerk. In 2018 sturen we deze nieuwsbrief als er aanleiding voor is: een nieuwe publicatie op de website, een evenement of ander nieuws dat we graag willen delen. Behalve deze vaste rubrieken willen we ook steeds een impressie van het thema van de laatste netwerkbijeenkomst opnemen.
Als je iets wilt delen met het netwerk, kun je een bericht sturen naar nieuwsbrief@themidfield.nl .
Hartelijke groet,
Katherine Diaz
Herman Radstake


Nieuwe publicaties

Midfielders publiceren regelmatig in boeken en tijdschriften. We verzamelen deze bijdragen op de website. Nieuwe publicaties introduceren we hieronder kort. De link brengt u naar de beschreven publicatie op de website van The Midfield.


Mandaat en moeras

Over het maatschappelijk mandaat als grondbeginsel voor intern toezicht in de zorg.
Commissie Legemaate, ingesteld door bestuur NVTZ. Rapport NVTZ, zonder jaar (2017).
Sinds enkele jaren doet de publieke opinie een sterk appel op het ‘moreel kompas’ van publieke leiders, waaronder ook toezichthouders en bestuurders in de zorg. In vele sectoren en bedrijven worden codes of conduct, morele kompassen en beroepseden ontwikkeld. De vraag is wat eigenlijk de relevantie is van een Raad van Toezicht; doet deze er wel toe? De “toegevoegde waarde” van de Raad van Toezicht wordt steeds meer gezocht in de bescherming van waarden. Lees het hele rapport (pdf).


Verzekeringspolis met diffuse dekking

Philip van de Poel – Skipr, jan. 2018.
Toezichthouders krijgen steeds meer verplichtingen, tegenover een hogere bezoldiging. Wat is de maatschappelijke meerwaarde als we kijken naar kosten en baten? De noodzaak van checks and balances tegenover het bestuur, zegt Goos Minderman tegen het eind van het artikel. Dat is geen exacte wetenschap, want het waken over de maatschappelijke meerwaarde verdraagt zich slecht met vinklijstjes en formaliseringen, volgens de vele deskundigen.
Lees het hele artikel (pdf).


Maatschappelijke meerwaarde van toezicht op woningcorporaties

Goos Minderman en Meike Bokhorst
Essay in opdracht van de VTW – 2017

Hoe kan de AW – net als de Inspectie van het Onderwijs (IvhO) – de maatschappelijke taak van de woningcorporatiesector en het belang van de huurder meer centraal stellen in haar toezichttaak? Om de vraag te beantwoorden, vergelijken de auteurs beide sectoren en het extern toezicht binnen elk afzonderlijk en de wordingsgeschiedenis van beide sectoren. Aan de hand van casussen uit de toezichtpraktijk van wonen en onderwijs waarin de maatschappelijke taakuitoefening schuurt tegen de wet- en regelgeving, laten ze zien hoe de verschillende toezichthouders de problemen oplossen, tegen welke dilemma’s zij aanlopen en wat daarbij overeenkomsten en verschillen zijn. Kern van de conclusies is dat als de AW in haar afwegingen meer de ‘huurder centraal’ zet en de doelmatigheid van het handelen van corporaties ter discussie stelt (naast de rechtmatigheid en de rol van de gemeenten) een veel maatschappelijk relevanter dialoog kan ontstaan. Daarmee kan ook meer vertrouwen groeien tussen AW en corporaties.
Lees het hele artikel (pdf).


Passende evaluaties voor raden van toezicht

Goos Minderman, Willem van Leeuwen en Marianne Luyer
Goed bestuur en toezicht nr 4 – december 2017
Raden van toezicht en raden van commissarissen dienen ieder jaar hun functioneren te evalueren. Eéns in de twee of drie jaar dient dat te gebeuren met een externe deskundige. Vrijwel nergens is te vinden waar de evaluaties uit moeten bestaan. In dit artikel komen enkele ervaringen aan bod, plus een overzicht van de gevolgde procedure in de semipublieke sectoren.
Lees het artikel (pdf).

Inspectieraad: ‘Van transparantie naar responsiviteit’

Een verkenning in opdracht van de Inspectieraad, uitgevoerd door Prof. Judith van Erp en Dr. Meike Bokhorst van de Universiteit Utrecht.
Deze verkenning van de omgevingsgerichte strategieën van inspecties heeft tot doel om de gedachtevorming van inspecties te voeden en faciliteren. De Inspectieraad wil de omgevingsgerichtheid van inspecties bevorderen, maar daarbij ook uitgaan van wat mogelijk en zinvol is. Deze verkenning maakt duidelijk dat één uniform transparantie- of interactiebeleid voor inspecties niet realistisch en niet wenselijk is. De verschillen in wettelijk kader, sector, type toezichtinformatie en type omgeving zijn groot. Bekijk hier het volledige rapport (website) met daarin alle conclusies.
Bron: Persbericht Inspectieraad, 21 dec. 2017


Toezichtdynamica

Impressie themapresentatie netwerkbijeenkomst 16 januari 2018
door Elisabeth van den Hoogen

Wie bij toezichtdynamica denkt aan een nieuwe wiskundige theorie voor toezichthouders, zit er niet zover naast. Immers, er is bij ‘toezichtdynamica’ zeker sprake van een nieuwe manier van kijken naar toezicht, die leidt tot een nieuwe theorie en zelfs tot een nieuw model, maar dan zonder al het gecijfer dat wiskunde heet en zonder al het gecijfer waar menig klassieke toezichthouder zich graag op richt. De ‘toezichtdynamica’ van Marc van Ooijen gaat simpel over ‘hoe dingen werken’, zo vertelde hij bij de bijeenkomst van The Midfield op 16 januari 2018.

The Midfield had Van Ooijen uitgenodigd voor een presentatie over zijn promotieonderzoek dat in 2013 uitmondde in het proefschrift ‘Toezichtdynamica; een exploratief kwalitatief onderzoek naar het functioneren van Raden van Toezicht in de gezondheidszorg’.

Van Ooijen onderzocht het krachtenveld van het zorgtoezicht. Hij deelde met The Midfielders een paar van zijn verrassende bevindingen en gaf de aanwezigen een nieuwe bril om naar de Raad van Toezicht te kijken.

Achter de plant

Van Ooijen liep voor zijn onderzoek een jaar lang mee met drie Raden van Toezicht, hij interviewde de toezichthouders en bestuurders en woonde alle vergaderingen van de Raden van Toezicht bij: ,,Ik zat als het ware achter de plant, als observator. En lette vooral op hoe men zich gedroeg tegenover elkaar en tegenover de bestuurders.’’

Om te kunnen vergelijken, stelde Van Ooijen een flinke lijst samen met kenmerken waarin Raden van Toezicht en ook toezichthouders van elkaar kunnen verschillen en maakte daarbij onderscheid in het micro-, meso- en macro-perspectief. Van de invloed van individuele competenties op het interne toezicht, tot de context van een zorginstelling in een specifieke regio, de invloed van het extern toezicht en bijvoorbeeld de invloed van de marktwerking. Over dat laatste is hij nog steeds verbaasd: ,,Die invloed kon ik niet aantonen! In al die vergaderingen is het op geen enkel moment gegaan over bijvoorbeeld de positionering van de zorginstellingen ten opzichte van de concurrentie. Marktwerking heeft net zoveel effect als bestuurders en toezichthouders toelaten. En het komt in ieder geval nooit op de agenda door prikkels van de concurrent. Misschien is het bij ziekenhuizen anders, maar niet bij de zorginstellingen die ik onderzocht.’’ Was die bevinding bij alle drie de Raden hetzelfde, verschil was er wel te zien bij de strategische rollen. De ene Raad van Toezicht weigerde aanwezig te zijn bij een grote kick off bijeenkomst met bestuurders en medewerkers, voor het opstellen van een nieuwe strategie. De toezichthouders wilden niet aan de voorkant al meedoen, terwijl de bestuurder juist graag gebruik wilde maken van hun adviesrol bij de nieuwe strategie en de toezichthouders wilde laten kennismaken met andere stakeholders. Een andere Raad van Toezicht vond het geen probleem om elk jaar de themabijeenkomst bij te wonen met alle interne partijen.

Gedragstypologieën

The Midfielders kregen van Van Ooijen ook uitleg over zijn model ‘gedragstypologieën intern toezicht’, een assenkruis waarbij van Van Ooijen twee variabelen hanteert voor het verklaren van gedrag: vertrouwen en afstand. Vertrouwen gaat om de vraag of de toezichthouder vindt dat de bestuurder de goede dingen doet en dat hij die dingen ook goed doet. En afstand gaat over de vraag of de toezichthouder bereid is, en zo ja wanneer en hoe, om op de bestuurdersstoel te gaan zitten.

De ervaring van Van Ooijen is dat de meeste toezichthouders, als er weinig bijzonders aan de hand is, veel vertrouwen hebben en kiezen voor afstand. Daarom noemt hij dat ‘de natuurlijke toestand’. Het dominante gedrag is dan ‘laten informeren. Als de toezichthouder vindt dat het niet zo goed gaat, is er minder vertrouwen en als de toezichthouder daardoor minder afstand houdt, wordt zijn of haar dominante gedragspatroon: Beïnvloeden.

Dan is er nog de variant ‘veel vertrouwen, weinig afstand’, waarbij de toezichthouder overwegend een adviserende rol neemt. En bij ‘veel afstand en weinig vertrouwen’ is er vooral toetsend gedrag. Van Ooijen waarschuwde dat de meetbaarheid nog lastig is bij dit verklarende model, maar het was dan ook geen wiskunde of meetkunde. Volgens Goos Minderman kan het assenkruis een bruikbaar gespreksmodel zijn bij een evaluatie van een Raad van Toezicht.
Meer informatie over toezichtdynamica.


Agenda

13 februari 2018, 18.00 – 21.00 uur: Netwerkbijeenkomst, Utrecht.
Thema: Risk appetite. Inleider: Robert ’t Hart.

13 maart 2018, 18.00 – 21.00 uur: Netwerkbijeenkomst, Utrecht.


Nieuwsbrief The Midfield

The Midfield is een netwerk van mensen die met passie betrokken zijn bij Toezicht in het Nederlandse maatschappelijk middenveld. De nieuwsbrief is primair bestemd voor toezichthouders en bestuurders in de middenveldsectoren volkshuisvesting, zorg en onderwijs. U kunt zich aanmelden voor de nieuwsbrief. Neem contact op voor meer informatie of wanneer u belangstelling hebt om u aan te sluiten bij het netwerk. We nodigen u van harte uit om de nieuwsbrief door te sturen naar belangstellenden in uw eigen netwerk.

Naar overzicht van de nieuwsbrieven